Wishful History

 Dwalend over het net kwam ik het navolgend stukje proza tegen:

 

Na de capitulatie van Japan op 15 augustus 1945 brak een zeer chaotische periode aan, de Bersiapperiode, hierin streed Indonesië voor haar onafhankelijkheid.

Door de Japanse wapenoverdracht was het militaire en politieke zwaartepunt op Java ten gunste van de Republiek verschoven, de pemuda’s wilden Nederlanders en Indische interneren in kampen die onder Indonesisch toezicht kwamen, dit luidde tegelijk de terreur van de Bersiap in.

 

De Japanners zagen in dat het geweld ook tegen hen begon te keren, i

n enkele gevallen vochten zij zelfs zij aan zij met de Nederlanders tegen de Indonesiërs. Bekend zijn de slagvelden bij Lembang, Semarang, de Baloegevangenis waar uit wraak vele Japanners op wrede wijze vermoord zijn.Soerabaja was eind oktober in handen gevallen van de pemuda’s, waar zij in alle wreedheid honderden Japanners en Nederlanders om het leven brachten.

http://www.darahketiga.nl/?cat=39

 

 

Niet bezwaard door enige drang tot verificatie middels raadpleging van gezaghebbende bronnen wordt hier geschiedenis herschreven. Of anders gesteld, er wordt naar een bepaald gewenst beeld van die geschiedenis toe geschreven. Het moet passen in het beeld dat men heeft en koestert. Natuurlijk is dit niet de visie van echte historici en meer iets wat je een subcategorie van het soort urban legend  zou noemen. Een variatie van het broodje-aap verhaal, zeg maar. Dus waar maak je je druk om? Het vervelende is dat deze en soortgelijke visies het algemene beeld lijken te beinvloeden. Zelfs gezagsdragers en opiniemakers debiteren dit soort halve en hele onwaarheden als je de redes uitgesproken op herdenkingen e.d. beluistert.

 

Ik kan het juist daarom niet nalaten om deze visie te leggen naast gedocumenteerde feiten en getuigenissen van mensen die “er bij waren”. Gelukkig zijn die getuigenissen nog bewaard gebleven. (http://geschiedenis.vpro.nl/artikelen/39588911/  met name deel 3 is in dit verband interessant). Opvallend hoe het bovenstaande verhaaltje op belangrijke punten afwijkt van die getuigenissen. Nu zijn getuigenissen op zich niet per definitie gezaghebbend, maar als  die getuigenissen elkaar min of meer bevestigen en\of aanvullen, dan kan men hen, mits ze onafhankelijk van elkaar gegeven zijn zoals in de documentaire van Jan Bosdriesz, enige geloofwaardigheid aan toe kennen.

 

Een andere belangrijke bron die ik heb geraadpleegd en die ik van harte kan aanbevelen is Han Bing Siong, The secret of major Kido; The battle of Semarang, 15-19 October 1945. In: Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde 152 (1996), no: 3, Leiden, 382-458.  Han Bing Siong is getuige van de gebeurtenissen die zich in Semarang hebben afgespeeld. Bovendien heeft  hij een aantal direct betrokkenen (waaronder majoor Kido) geinterviewed of anderszins contact  met hen gehad. Han gaat in detail in op de gebeurtenissen en legt de verschillende verslagen over wat er toenertijd heeft plaats gevonden  naast elkaar. Haarfijn laat hij zien waar die verslagen elkaar tegenspreken en waar ze elkaar bevestigen, waarbij hij sommige aannames en verhalen over die gebeurtenissen weet te weerleggen. Hij schetst een beeld die geloofwaardig is en haaks staat op het hier boven geciteerde stukje proza.

 

Het citaat suggereert dat de Japanners al hun bewapening hadden afgegeven. Het spreekt immers van de Japanse wapenoverdracht, alsof het een algemene, en misschien wel,  officiele gebeurtenis was. Han beschrijft een veel gecompliceerder proces waaruit naar voren komt dat de nationalisten hun wapens niet zonder meer van de Japanners kregen overhandigd. Het kostte hen veel moeite om aan wapens te komen en ze kregen zeker niet de gehele Japanse bewapening te pakken.

 

De Japanners waren over het afgeven van hun wapens verdeeld: Nakamura Junji, commandant van centraal Java was voor een bewapening van tenminste de Indonesische politionele macht, maar Majoor Kido Shinichiro, die het bevel voerde over de troepen in Semarang, hield zich aan de code van het Japanse leger, namelijk dat wapens met het keizerlijke embleem niet worden afgegeven. Wat de pemuda’s in handen kregen waren de wapens die op het voormalige KNIL zijn buitgemaakt. Het Japanse opperbevel had verboden om wapens af te geven en had daarbij zelfs de instructie gegeven die desnoods met geweld te verdedigen. De Japanse PETA intructeur Tsuchiya vertelde hoe hij in het kader van het geallieerde bevel om de status quo te handhaven (dus de nationalisten geen ruimte te geven) de wapens van zijn pupillen weer in nam (zie deel 2 van Jan Bosdriesz documentaire “Ons Indie”). In een interview bevestigde Adam Malik dit indirect (deel 2). Het was met name de marine, die sympathiek stond tegenover de nationalisten en hen steunde,  die wel wapens – zij het min of meer onder druk van de nationalisten –  had afgegeven. Ook Nakamura werd eveneens onder druk van zijn wapens ontdaan.  Over het algemeen rijst er een beeld van de ex-bezetters die zich moesten schikken in hun nieuwe rol: die van orde handhavers. Dit ging voor een belangrijk deel in tegen hun oorspronkelijk beleid, namelijk de Indonesische natonalistische gevoelens als wapen inzetten tegen de verwachte invasie legers. De omslag was nogal abrupt zodat er zich hier en daar verwarring en onzekerheid meester maakten van de Japanners. Maar officieren als Kido gehoorzaamden het gegeven bevel van het hoofdkwartier. Han weet aan te tonen dat Kido dit uit plichtsbetrachting deed.

 

In en rond Semarang was er zeker geen sprake van “zij aan zij vechten” met de Nederlanders. Er waren namelijk geen Nederlandse troepen of ueberhaupt Nederlanders die in staat waren te vechten op dat moment. Er was slechts een handjevol Engelsen. Het waren alleen de Japanse troepen o.l.v. majoor Kido die slag leverden met de Indonesiërs, de omsingelde interneringskampen ontzetten en de (ex-)geïnterneerden beschermden (zie de getuigenissen in de documentaire van Jan Bosdriesz). Het was de kempeitai (sic) onder leiding van kapitein Wada Kunishige i.s.m. een peleton van de Morimoto Butai die de Bulu gevangenis bestormden (dus niet de “Baloegevangenis” zoals gesteld). Later is Wada door die zelfde Nederlanders ter dood veroordeeld en neergeschoten. Waar een klein land klein in kan zijn. Het waren voornamelijk Japanners die in de Bulu gevangenis werden omgebracht. En niet “honderden Japanners en Nederlanders ” zoals er in het citaat stond. de bestorming van de gevangenis door de kempeitai voorkwam naar alle waarschijnlijkheid een slachting onder de Nederlanders. Overigens wisten de Japanners pas nadat ze de gevangenis hadden veroverd dat er velen van hun landgenoten waren omgebracht. 

 

Al met al blijft het interessant om te zien hoe de geschiedenis, gefilterd door vooroordelen en  gestuurd door de wens om het anders te laten zijn dan het was, wordt gekneed en veranderd zoals in bovenstaand stukje en het wishful thinking wordt i.p.v. een integere weergave van de gebeurtenissen.

 

 

Op onderstaande foto is majoor Kido uiterst rechts te zien.

 

 

Japan en de overlevering

Denkers zoals Marx en Hegel zagen geschiedenis als antropomorfe entiteit die het lot der mensheid volgens een wetmatig schema bepaalde. Wat ze eigenlijk deden was iets metafysisch creëren ter vervanging van de christelijke god. Maar geschiedenis is noch rationeel, noch antropomorf. Het heeft ook niets metafysisch. Hoewel er zich schijnbaar cycli volgens een bepaald patroon voordoen, denk ik dat het meer te maken heeft met het chronische geheugenverlies waarmee de mensheid behept is dan met een mystiek patroon.

Geschiedenis bestaat bij de gratie van overlevering, mondeling of schriftelijk, maar het leeft ook in de herinneringen van het collectief. En dat is op z’n best gebrekkig te noemen. Wat er aan steen, hout, metaal en papier is toevertrouwd is geen objectieve vastlegging van gebeurtenissen; beïnvloed en gestuurd als het is door de tijdgeest, de contemporaine waarden en normen en suspecte motieven. Al is het alleen maar vanwege het bange besef van de geschiedschrijver dat een nog niet geboren generatie over zijn schouder meeleest. Geschiedenis is een dynamisch, continu veranderend verschijnsel en niet zelden vals. Want we kunnen niet weten wat er is gebeurd anders dan via de onbetrouwbare herinneringen van het collectief en de niet zelden misleidende vastlegging in schrift, schilderijen, illustraties en andere beelden, bewegend of statisch. Daarbij komt nog dat de context, omdat die op het moment van documentatie als algemeen bekend, dan wel voor de hand liggend wordt beschouwd, zelden of nooit in die vastlegging wordt meegenomen. Het vanzelfsprekende karakter van de context verdwijnt in de loop der tijd. Net als uiteindelijk de context zelf, zodat het geschrevene voor de navolgende generaties een ander aspect krijgt en naarmate de tijd verstrijkt een andere waarheid wordt. We hebben dus geen objectieve maatstaf die aangeeft wat echt is en wat niet. We kunnen proberen, tussen de regels lezend, een reflectie van de gebeurtenissen te destilleren. En zelfs daar worden we door onze cultureel bepaalde vooringenomenheid en andere vooroordelen niet zelden op een verkeerd been gezet.

Geschiedenis is een detective verhaal, een puzzel en de historicus de speurder. Wat is waar? En wat niet? Het wordt een kwestie van afstrepen, vergelijken en controleren. Als een goudzoeker die zand zeeft op zoek naar klompjes feiten. Een valkuil is de eigen perceptie gekleurd door vooroordelen. Wat doet hij met feiten die ingaan tegen het beeld dat altijd bestaan heeft? Wat is zijn reactie als een idee gelogenstraft wordt door een klompje feiten dat in de zeef achter blijft? Ik hoop dat de historicus altijd die feiten zijn beeld van de geschiedenis laat bepalen. Ook al stuit het hem tegen de borst.

Dat brengt mij bij het recente oorlogsverleden van Japan; met name dat stukje oorlogsverleden dat hier in Nederland een merkwaardig leven is gaan leiden: de bezetting van Nederlands Indië en haar nasleep. Want het beeld hiervan lijkt voor een groot deel bepaald door vooroordelen, resten hardnekkige oorlogspropaganda, verbloemen van de eigen tekortkomingen en een latent racisme. Als de eerder genoemde goudzoeker ging ik graven en zeven en in tegenstelling tot de meeste echte goudzoekers vond ik vele klompjes en klompen die erom vroegen het tot nu toe geschetste beeld niet zo maar te vertrouwen. Ze zetten bij de verhalen die over die tijd nog steeds verteld worden een aantal vraagtekens. En die verhalen doen niet alleen de ronde in beperkte familiekring of bij groepen gelijkgestemden al dan niet in vereniging, maar luisterend naar uitspraken van sommige gezaghebbers lijken die verhalen ook bij hen het beeld van deze periode te bepalen.

Het vaak getoonde beeld van Japan in oorlog

 

Japan viel onrechtmatig Nederlands Indië binnen, dreef veelal de blanke, Europese bevolking in concentratie kampen om hen daar in ellendige omstandigheden te laten verkommeren, beging daar vreselijke misdaden tegen de menselijkheid en verdomt het om na de oorlog ook maar om sorry te zeggen, laat staan dat ze met schadevergoeding over de brug komt. Hier en daar wordt zelfs een associatie met de vernietigingskampen van de nazi’s niet geschuwd en wordt Japan als een Aziatische filiaal van het Derde Rijk neergezet. Japan was een goed geoliede duivelse machine die onder leiding stond van de Japanse versie van Hitler: Hirohito die uit was op wereldheerschappij en de vernietiging van alle westerlingen en hun aanhang. Gelukkig dat de dappere Amerikanen een paar atoombommen op Japan hebben gegooid anders hadden die vervloekte Jappen alle blanken vermoord.
Dat is grosso modo het beeld dat bestaat en levend wordt gehouden over die periode. Opvallend is dat het beeld wordt beschermd op het fanatieke af. Een afwijkende visie, ook al wordt die door verifieerbaar feitenmateriaal ondersteund, wordt niet geaccepteerd, ja roept zelfs vijandigheid op. Je vraagt je dan af waar de onwil om een andere visie rationeel te benaderen vandaan komt. En dan heb ik het niet over de reacties van hen die werkelijk onder de Japanners hebben geleden. Vreemd genoeg, kunnen of konden – want velen zijn inmiddels door de tijd ingehaald – zij wel genuanceerd over die gebeurtenissen discussiëren. Het fanatiek vasthouden aan het beeld van de demonische Jap vindt men vaak bij de “erfgenamen”. Mensen die uit tweede en derde hand die tijd en gebeurtenissen kennen. Een overlevering die bestaat uit een amalgamaat van verschraalde oorlogspropaganda, stukjes halfbegrepen persoonlijke ervaringen gekleurd door de tijd en gefilterd door een selectief geheugen. Een halfbakken alibi voor de zucht naar aandacht. Daar is geen ratio tegen gewassen.
Ik richt me dus in eerste instantie op hen die willen weten. De eerste vraag die we ons zouden moeten stellen is: wat is waar? Laten we beginnen met de (on)rechtmatigheid van het binnenvallen van Nederlands Indië door de Japanners. Dat is op zich al een ongemakkelijke combinatie: rechtmatigheid en oorlog. Het is een contradictio in terminis, moreel gezien. Je kan vragen met welk recht de Nederlanders in Indië zaten. Dat “recht” is gezien de oorlogen die gevoerd zijn, beginnend met Coen, en meer recentelijk, van de 19^e tot en met het begin, zo niet tot ver in de 20ste eeuw geschreven in het bloed van “den inlander”. Die oorlogen waren zeker niet rechtmatig, nu niet, maar toen ook niet. In de aanloop naar de Atjeh oorlog valt me de overeenkomst met de Vietnam en de Irak oorlogen op; het onder valse voorwendselen een soeverein land binnenvallen is een kenmerk die je bij alle drie oorlogen terug vindt.
Zo bezien heeft Japan het nog netjes gedaan. Immers, het is de regering van Nederlands Indië die het keizerrijk Japan de oorlog verklaarde. Niet omdat Japan Nederland iets had misdaan maar uit solidariteit met de Verenigde Staten vanwege Pearl Harbor. Naar mijn bescheiden mening was dat, gezien de toenmalige internationale en geografische verhoudingen, een niet al te slimme zet. Door de oorlogsverklaring bestond er een staat van oorlog tussen beide landen die door Nederland was geïnitieerd. Op basis daarvan kan je de Japanse invasie van Indië ‘rechtmatig’ noemen.

Groepsfoto van kempeitai leden met POW's. En nee, het komt niet van de Japanse propaganda, maar uit een Amerikaanse publikatie over het keizerlijke Japanse leger.

De dissertatie van dr. D. van Velden De Japanse burgerkampen uit 1963 doet vermoeden dat het Japanse interneringsbeleid er een was van ‘grote stappen, gauw thuis’. Het was de uitwerking van een slecht idee door onbekwame en onwetende mensen. De bestuurders die ze aanstelden i.p.v. het Nederlandse kader waren onbekwaam met weinig bestuurlijke kennis. Dit en een beleid van roofbouw op de nieuw verworven kolonie leidde in korte tijd tot chaos en ellende voor de bewoners van Indonesië, in en buiten de kampen. Er moet hierbij wel vermeld worden dat de Japanners geen bekwame mensen naar Indonesië konden sturen. Een schip vol burger bestuurders werd bij Japan getorpedeerd.

Een aspect dat onderbelicht, dan wel buiten beschouwing wordt gelaten in het verhaal van Japanse oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid is de endemische  ongehoorzaamheid van het middenkader t.o.v. het oppercommando. Een eigenzinnig middenkader is een verschijnsel dat kenmerkend voor de Japanse cultuur lijkt te zijn. De figuur van sergant Hara in de film Merry Christmas Mr. Lawrence  is een treffende typering van die eigenzinnigheid. Het maakte het voor het hogere kader moeilijk,  zo niet onmogelijk om grip te krijgen op hun manschappen. Dit hogere kader was vaak wel op de hoogte van de wandaden van hun troepen maar konden daar moeilijk iets tegen doen.   Het heft de Japanse verantwoordelijkheid niet op maar het zou op een andere manier dan tot nu toe gangbaar gewogen moeten worden.

Een beoordeling van de Japanse schuld zou tezamen met die van alle koloniale grootmachten moeten gebeuren. En hier zit de kneep. Want als we dat doen moet ook Nederland met de billen bloot. De veroveringsoorlogen en genocide bedreven door de VS op de Indianen en Philippijnen moeten dan ook tegen het licht gehouden worden. En daar zat en zit niemand uit die groep op te wachten. Het is makkelijker om Japan in de categorie nazi misdadigers te stoppen. Op die manier wordt de aandacht van de oorlogsmisdaden tegen dat land, zoals de atoombommen op Nagasaki en Hiroshima en het platbranden van Tokyo, weg gehouden.
De Japanse militairen hebben zich schuldig gemaakt aan misdaden tijdens de bezetting. Diefstal, moord, mishandeling, verkrachting, gedwongen prostitutie en roof hebben allemaal plaats gevonden. Maar ik  zie in deze zaken geen verschil met de daden van andere bezettingsmachten in het verleden. Deze zaken werden zeker niet door het hogere kader goed gekeurd en soms zwaar bestraft. In zijn boek  Het vermoorde land verhaalt Jan Bouwer van het neerschieten van een paar Japanse soldaten door een van hun eigen officieren omdat ze een Nederlands meisje hadden aangerand. Niet alleen dat, hij liet de lijken te afschrikking nog een  dag liggen. Er is ook het gedocumenteerde incident van generaal Yamashita Tomoyuki die een officier en enkele soldaten terecht liet stellen voor wandaden gepleegd in in een Singaporees ziekenhuis. Hij heeft bovendien persoonlijk zijn verontschuldigingen aangeboden aan de overlevenden van die misdaad. Dat maakt het niet goed maar vraagt wel om een meer genuanceerd oordeel dan men tot nu toe bereid is te geven. Het geeft ook aan dat het niet een van hoger hand bevolen beleid was zoals dat in nazi Duitsland wel het geval was.

Waarom erkent Japan geen schuld en komt ze niet met haar geschiedenis in het reine zoals velen (buiten Japan) eisen? Ik denk dat zij die dat constant roepen doof zijn en een verkokerde visie hebben. Japan heeft zijn excuses ontelbare malen middels vele hoogwaardigheidsbekleders, te beginnen met de huidige keizer, aangeboden. Dat ze niet altijd worden aangenomen is een andere zaak. Japan heeft ook erkend de oorzaak van veel leed te zijn geweest en heeft het militarisme, de veroorzaker van alle ellende, uitgebannen. Ze heeft zelfs haar leger weggedaan. Wat moet Japan verder nog erkennen? Dat ze de superieure blanke van zijn troon heeft gehaald? Dat ze het in haar hoofd heeft gehaald om de blanke tuan besars van Azië als koelies te laten werken en creperen zoals de tuans dat met hun bruine broeders voor de Japanse bezetting deden? En (de meest gehoorde klacht) hen voor zich liet buigen? Men wil dat Japan de versie van de geschiedenis geschreven door haar voormalige vijanden en slachtoffers accepteert. Ik denk dat geen enkel land zich de geschiedenis door een ander laat voorschrijven. En zeker niet door hen die het recentelijk heeft verslagen en overheerst. Nederland accepteert ook de Indonesische versie van het gemeenschappelijk verleden niet. Dat blijkt al uit het gehannes met de datum waarop de onafhankelijkheid van de Indonesische republiek is uitgeroepen. Het lijkt me daarom onredelijk om dat van Japan te eisen. Dat sluit overigens een rationele discussie over de interpretatie van die geschiedenis niet uit.

Het gekrakeel over de bezoeken van Japanse hoogwaardigheidsbekleders aan de Yasukuni tempel, wat  een eerbetoon zou zijn aan oorlogsmisdadigers die daar gedenktekens hebben, heeft een schrille, nogal hypocriete toon. Want wie waren de misdadigers? De manier waarop de overwinnaars na de oorlog de misdaden vervolgden was dubieus. De processen tegen de Japanse generaals Yamashita en Honma waren een aanfluiting van het recht in het algemeen en van het Angelsaksische recht in het bijzonder. Yamashita is berecht, veroordeeld en geëxecuteerd door het Amerikaanse leger en niet door een internationaal tribunaal. Het zelfde Amerikaanse leger dat door Yamashita grote verliezen leed bij de herovering van de Philipijnen. Er was zelfs geen schijn van onpartijdigheid in deze rechtszaak. Het proces tegen hem schond  alle fundamentele regels van de Amerikaanse rechtsvoering door getuigenissen uit tweede en zelfs derde hand toe te laten: het zgn. hearsay. Iets wat  niet kan en al helemaal niet in zaken waarin de doodstraf geëist kan worden. Dit overkwam ook generaal Honma. Het is ook geen toeval dat het juist deze twee generaals zijn die McArthur hebben vernederd: de een door hem uit de Philipijnen te jagen en de ander door hem een hoge prijs te laten betalen voor de herovering van die eilanden. McArthur’s meglomanie  in aanmerking genomen en het bedenkelijke karakter van de gevoerde processen leiden mij tot de conclusie dat er sprake was van een ordinaire wraakoefening. Of  zoals een Supreme Court justice stelde ‘een gelegaliseerde lynchpartij’. Als men de zgn.  ‘Yamashita standaard’ die zijn proces heeft opgeleverd, te weten: dat een bevelhebber altijd verantwoordelijk is voor de misdaden van zijn ondergeschikten ook al was hij er niet van op de hoogte, op alle partijen zou toepassen dan zouden er nog een flink aantal regeringeringsleiders moeten worden berecht c.q. geexecuteerd.

Van het hier en daar gesuggereerde uitroeiingsplan dat de Japanners t.a.v. de blanken zouden hebben is geen sprake. (Tijdens het proces tegen Yamashita kwam er ook een Philippijnse variant om de hoek kijken). De Japanners zaten met die geïnterneerden in hun maag . Het liefst hadden ze hen teruggestuurd naar het land van herkomst. Aangezien dat door oorlogsomstandigheden niet mogelijk was werden ze uit het zicht opgeborgen. Het feit dat men in veel kampen de eerste tijd geen Japanner heeft gezien wijst daarop; men wilde er niets mee te maken hebben als het enigszins kon. Het zgn. Japanse uitroeiingsplan lijkt me een zaak van projectie: zoals de waard is, zeg maar.

Waren de Japanners miskende lieverdjes? Nee. Geen enkel leger dat een veroveringsoorlog voert bestaat uit lieverdjes. Ook aan de kant van de geallieerden zijn op grote schaal ernstige oorlogsmisdaden begaan. Maar, zoals veel Japanners na de oorlog enigszins wrang opmerkten, de overwinnaar bepaalt wat een oorlogsmisdaad is. Weinig mensen die je de vrijwel ongecontroleerde macht geeft over andere mensen, daarbij direct of  indirect vertellend dat die mensen minderwaardig zijn, blijven lieverdjes, als ze dat al waren. Het Nederlandse koloniale verleden laat daartoe bewijzen te over zien.

Over het algemeen is het gedrag van de Japanse soldaten t.o.v. gevangenen en burgers tijdens de WWOII ronduit slecht en verwerpelijk te noemen. Het is een probleem waar generaals als Yamashita mee worstelden en niet   onder controle kregen. M.i. wordt dit veroorzaakt door de versnippering van macht die kenmerkend is voor de Japanse sociale structuur. Dat neemt de Japanse schuld niet weg maar werpt een ander licht op het verschijnsel dan wat de hardnekkige restanten van antieke oorlogspropaganda ons willen doen geloven:  dat wreedheid inherent is aan de Japanners en hun cultuur. Waarmee ik wil zeggen dat de Japanners wreed waren, maar niet wreder dan de rest van de mensheid.

Het was niet overal slecht; het varieerde, afhankelijk van de commandant en plaats. Zo kon het zijn dat er na de oorlog Japanse militairen als oorlogsmisdadigers – al dan niet terecht, maar dat terzijde – terecht werden gesteld, maar ook met complimenten overladen naar huis werden gestuurd. De commandant van het Changi krijgsgevangenen kamp is van het laatste een voorbeeld. Vele jaren naar de oorlog is zijn de slechte voorbeelden blijven hangen, aangedikt en bepalend geworden voor de beeldvorming. Dusdanig dat er voor de goede voorbeelden geen plaats meer wordt gemaakt. Ze worden weggestopt of simpelweg niet erkend.

Maar er is nog iets anders aan de hand. Iets wat eigenlijk nooit genoemd wordt: racisme. Het feit dat de Japanse agressor een Aziaat was die de gevestigde blanke koloniale machten versloeg en daarmee het beeld van de superieure blanke te niet deed. Het laatste leidde uiteindelijk tot het verlies van zijn koloniën. Ik vermoed dat dat de misdaad is waarvoor Japan geen sorry wil zeggen. Voor de rest heeft Japan overigens wel sorry gezegd. Zie http://www.mofa.go.jp/j_info/japan/opinion/umezu.html

 

 

Leden van de kempeitai verbinden een krijgsgevangene. Deze foto komt uit Amerikaanse bronnen en is zover mij bekend niet voor Japanse propaganda doeleinden gebruikt.